Chọn Incoterms 2020 cho hợp đồng xuất khẩu: nên dùng FOB, CIF, FCA hay DAP

Incoterms 2020 là gì và vì sao chọn đúng lại quan trọng?

Incoterms (International Commercial Terms – điều kiện thương mại quốc tế) do ICC ban hành; phiên bản 2020 là bản đang được dùng phổ biến. Mỗi điều kiện là một “gói” nghĩa vụ đã được chuẩn hóa. Chỉ cần ghi ba chữ cái kèm địa điểm, hai bên đã thống nhất được điểm giao hàng, điểm chuyển rủi ro, cách phân chia chi phí vận tải, bảo hiểm và thủ tục thông quan.

Incoterms giải quyết tốt các vấn đề về giao hàng, nhưng không quy định việc chuyển quyền sở hữu, giá, phương thức thanh toán hay chế tài khi vi phạm. Những nội dung đó nằm ở các điều khoản khác của hợp đồng (xem bài hợp đồng ngoại thương). Incoterms cũng chỉ có hiệu lực ràng buộc khi được dẫn chiếu trong hợp đồng. Vì vậy, cách ghi rõ ràng như “FOB Hải Phòng Incoterms 2020” giúp tránh nhầm lẫn với các phiên bản cũ.

Chọn đúng điều kiện mang lại ba lợi ích cụ thể: giá chào phản ánh đúng chi phí thực tế, rủi ro nằm ở chặng doanh nghiệp kiểm soát được, và bộ chứng từ khớp với yêu cầu thanh toán, đặc biệt khi dùng thư tín dụng (L/C).

Hai nhóm điều kiện: cho mọi phương thức và chỉ cho đường biển

ICC chia 11 điều kiện thành hai nhóm theo phương thức vận tải. Đây là bước sàng lọc đầu tiên khi lựa chọn.

Bản 2020 có một số thay đổi đáng chú ý so với bản 2010:

• DAT được đổi thành DPU (giao tại nơi đến đã dỡ xuống).
• FCA có thêm lựa chọn để người mua chỉ thị hãng tàu phát hành vận đơn “đã xếp hàng lên tàu” (on-board B/L) cho người bán.
• CIP yêu cầu mức bảo hiểm cao hơn CIF.
• Các khoản chi phí được gom về một điều khoản để dễ đối chiếu.

Để xem trực quan bên nào trả chi phí gì ở từng chặng, doanh nghiệp có thể dùng công cụ Incoterms 2020 trực quan của xnkvietnam.vn.

FOB hay FCA: lựa chọn quen thuộc của doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam

FOB (giao lên tàu) được dùng rất rộng rãi vì quen thuộc với người mua và ngân hàng. Theo FOB, rủi ro chuyển sang người mua khi hàng đã được xếp lên tàu tại cảng đi. Với hàng rời như gạo xá, dăm gỗ, clinker, điểm này hoàn toàn hợp lý vì người bán trực tiếp giám sát việc xếp hàng.

Với hàng container, thực tế lại khác. Người bán giao container cho hãng tàu tại bãi container (CY) hoặc kho hàng lẻ (CFS), sau đó container có thể nằm chờ ở cảng vài ngày rồi mới được xếp lên tàu. Trong khoảng thời gian này, người bán không còn kiểm soát hàng nhưng theo FOB vẫn phải chịu rủi ro. Vì vậy, ICC Academy khuyến nghị dùng FCA (giao cho người chuyên chở) đối với hàng container, vì rủi ro được chuyển giao ngay khi người bán giao hàng cho người chuyên chở tại địa điểm đã thỏa thuận.

FCA có hai cách giao hàng, cần được ghi rõ trong hợp đồng:

• Giao tại cơ sở của người bán (ví dụ “FCA nhà máy Bình Dương”): người bán xếp hàng lên phương tiện của người mua, và rủi ro chuyển giao sau khi xếp xong.
• Giao tại địa điểm khác (ví dụ “FCA ICD Phước Long” hoặc “FCA Cát Lái”; ICD là cảng cạn): người bán đưa hàng đến nơi và sẵn sàng để người chuyên chở dỡ xuống từ phương tiện của người bán.

Với cả FOB và FCA, người bán làm thủ tục thông quan xuất khẩu, còn người mua trả cước vận tải chính và làm thủ tục nhập khẩu. Khi L/C yêu cầu vận đơn on-board, FCA bản 2020 đã có cơ chế để người mua chỉ thị người chuyên chở cấp loại vận đơn này, giúp người bán yên tâm lập bộ chứng từ.

CFR, CIF, CPT, CIP: khi người bán chủ động thuê tàu

Nhóm “C” phù hợp khi doanh nghiệp có quan hệ tốt với hãng tàu hoặc công ty giao nhận, muốn chủ động lịch tàu và tăng giá trị đơn hàng. Điểm cần ghi nhớ là người bán trả cước đến cảng hoặc nơi đến, nhưng rủi ro vẫn chuyển sang người mua ngay tại nơi đi, tức là khi hàng được xếp lên tàu (CFR, CIF) hoặc khi hàng được giao cho người chuyên chở đầu tiên (CPT, CIP).

Theo ICC Academy, CIF giữ mức bảo hiểm mặc định là điều kiện (C), và hai bên có thể thỏa thuận mức cao hơn. CIP yêu cầu điều kiện (A) hoặc tương đương, trừ khi hai bên có thỏa thuận khác. Chi tiết về các điều kiện A/B/C xem bài bảo hiểm hàng hóa xuất khẩu.

DAP, DPU, DDP: giao hàng tận nơi theo yêu cầu người mua

Nhóm “D” giúp doanh nghiệp cạnh tranh bằng dịch vụ trọn gói. Người bán đưa hàng đến tận nơi người mua chỉ định và chịu rủi ro cho đến điểm đó.

• DAP (giao tại nơi đến): hàng được giao trên phương tiện vận tải tại nơi đến, sẵn sàng để dỡ. Người mua dỡ hàng và làm thủ tục nhập khẩu.
• DPU (giao tại nơi đến đã dỡ xuống): tương tự DAP nhưng người bán dỡ hàng xuống tại nơi đến. Điều kiện này phù hợp với lô hàng cần người bán tổ chức dỡ tại kho hoặc công trường.
• DDP (giao hàng đã nộp thuế): người bán đảm nhận thêm cả thủ tục và thuế nhập khẩu ở nước người mua. Đây là mức phục vụ cao nhất, phù hợp khi doanh nghiệp đã nắm vững thuế, thủ tục và có đối tác làm thủ tục tại nước nhập khẩu.

Khi chọn nhóm D, doanh nghiệp cần tính kỹ chi phí phát sinh tại cảng đến (phí dỡ hàng, lưu bãi, phí địa phương) và thời gian vận chuyển thực tế, vì rủi ro chậm trễ trên đường đi thuộc về người bán.

Bảng chọn nhanh theo tình huống

Bảng dưới đây gợi ý điều kiện phù hợp cho một số tình huống thường gặp:

Lưu ý về EXW: với hàng xuất khẩu từ Việt Nam, người bán thường vẫn là bên đứng tên trên tờ khai xuất khẩu và cần chứng từ để được áp thuế suất thuế giá trị gia tăng (GTGT) 0% và hoàn thuế. Vì vậy, FCA thường là lựa chọn thuận tiện hơn EXW.

Incoterms và giá trị khai hải quan, giá chào

Theo Điều 86 Luật Hải quan 2014, trị giá hải quan của hàng xuất khẩu là giá bán tính đến cửa khẩu xuất, không bao gồm phí bảo hiểm quốc tế và phí vận tải quốc tế. Do đó, khi bán theo CIF, CIP, DAP hay DDP, doanh nghiệp cần tách riêng cước và phí bảo hiểm quốc tế để khai trị giá cho đúng.

Khi lập giá chào, cách làm hiệu quả là tính từ giá xuất xưởng rồi cộng dần từng khoản theo điều kiện đã chọn: vận chuyển nội địa, phí làm hàng tại cảng, thủ tục xuất khẩu, cước quốc tế và bảo hiểm. Công cụ tính giá chào xuất khẩu giúp quy đổi nhanh giữa các mức giá.

Cách ghi Incoterms vào hợp đồng đúng chuẩn

• Ghi đủ ba phần: điều kiện, địa điểm cụ thể và phiên bản, ví dụ “CIP Rotterdam, Hà Lan, Incoterms 2020”.
• Ghi địa điểm càng cụ thể càng tốt: với FCA, ghi rõ địa chỉ nhà máy hoặc tên cảng, ICD; với DAP, ghi địa chỉ kho của người mua.
• Thống nhất với phương thức thanh toán: nếu dùng L/C, bộ chứng từ (vận đơn, chứng từ bảo hiểm) cần khớp với điều kiện đã chọn.
• Nêu rõ mức bảo hiểm khi dùng CIF hoặc CIP nếu người mua muốn khác mức mặc định, ví dụ CIF kèm điều kiện (A).
• Ghi rõ các chi phí dễ phát sinh tranh chấp như phí xếp dỡ tại cảng (THC – Terminal Handling Charge), phí an ninh và phí chứng từ, để hai bên hiểu thống nhất.

Incoterms 2020 là ngôn ngữ chung giữa người bán, người mua, hãng tàu và ngân hàng. Chọn đúng điều kiện ngay từ khâu chào giá giúp các bên phối hợp thuận lợi và giữ trọn lợi nhuận của lô hàng.

Câu hỏi thường gặp

Xem thêm

Thủ tục

Bảo hiểm hàng hóa xuất khẩu: điều kiện A/B/C, mua khi nào và bồi thường ra sao

Bảo hiểm hàng xuất khẩu theo Institute Cargo Clauses A, B, C: rủi ro được bảo hiểm, loại trừ, khi nào người bán mua (CIF, CIP), mức 110% và hồ sơ bồi thường.

29/09/2026 · Đọc bài →

Thủ tục

Hàng lẻ (LCL) hay nguyên container (FCL): cách chọn phương án tối ưu chi phí

So sánh hàng lẻ LCL và nguyên container FCL: cách tính cước theo CBM, điểm hòa vốn, thời gian, rủi ro, thủ tục kho CFS, VGM và cách gom hàng tiết kiệm chi phí.

29/09/2026 · Đọc bài →

Nguồn tham khảo