An toàn điện trong nhà xưởng và kiểm tra hệ thống điện: phòng cháy từ gốc

Khung pháp lý về an toàn điện cho nhà máy

Các văn bản mới có một điểm chung: cơ sở phải chủ động tự kiểm tra, duy trì hệ thống điện và lưu hồ sơ đầy đủ. Đây cũng là cách tiếp cận mà người mua quốc tế đánh giá cao khi đến thăm nhà máy.

Yêu cầu của Luật PCCC và CNCH 2024 với điện sản xuất

Theo Điều 24 Luật PCCC và CNCH 2024, khi lắp đặt và sử dụng điện cho sản xuất, cơ sở cần đáp ứng các yêu cầu sau:

• Chấp hành quy định về an toàn khi sử dụng điện cho sản xuất theo pháp luật về điện lực.
• Lắp đặt và sử dụng dây dẫn, thiết bị điện bảo đảm yêu cầu an toàn điện. Cơ sở cần thường xuyên kiểm tra, kịp thời sửa chữa hoặc thay thế dây dẫn, thiết bị điện không bảo đảm an toàn về phòng cháy.
• Thiết bị điện dùng trong môi trường nguy hiểm về cháy, nổ phải là thiết bị chuyên dụng theo quy định của pháp luật. Ví dụ điển hình là khu pha sơn, kho dung môi, khu có bụi gỗ hoặc bụi bột.
• Thiết bị sạc điện cho xe có động cơ điện phải bảo đảm quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Khu sạc tập trung trong nhà cần có giải pháp ngăn cháy và phương tiện chữa cháy phù hợp. Yêu cầu này đặc biệt đáng chú ý với nhà máy có khu sạc xe nâng điện hoặc khu sạc xe máy điện của công nhân.

Hồ sơ, con người và thiết bị theo Nghị định 62/2025/NĐ-CP

Điều 17 Nghị định 62/2025/NĐ-CP đặt ra các yêu cầu sau đối với hoạt động sử dụng điện cho sản xuất:

1. Có đầy đủ nội quy, quy trình, nhật ký vận hành, hồ sơ quản lý về an toàn điện trên cơ sở quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn điện.
2. Có đầy đủ sơ đồ lưới điện, dụng cụ, phương tiện bảo vệ cá nhân, biển cấm, biển báo về an toàn điện.
3. Người lao động làm công việc xây dựng, sửa chữa, cải tạo, quản lý, vận hành hệ thống điện, hoặc kiểm định, thí nghiệm, xây lắp, bảo trì đường dây và thiết bị điện phải được đào tạo, huấn luyện và cấp thẻ an toàn điện.
4. Sử dụng dây dẫn, thiết bị điện bảo đảm chất lượng, phù hợp tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.
5. Tổ chức hoặc tham gia tuyên truyền, phổ biến kiến thức an toàn điện, đồng thời thống kê và báo cáo sự cố, tai nạn điện.

Thẻ an toàn điện 5 bậc

Thẻ an toàn điện có 5 bậc, từ 1/5 đến 5/5. Thẻ được cấp khi người lao động đạt từ 80% trở lên ở cả phần sát hạch lý thuyết và thực hành. Mỗi bậc tương ứng với phạm vi công việc được phép làm, ví dụ:

• Bậc 2/5: làm việc tại nơi đã cắt điện hoàn toàn.
• Bậc 3/5: làm việc trực tiếp với thiết bị điện hạ áp đang mang điện và thao tác trên lưới điện áp cao.
• Bậc 4/5: làm việc trực tiếp với thiết bị điện áp cao đang mang điện.

Người sử dụng lao động tự tổ chức huấn luyện hoặc thuê đơn vị đủ năng lực, và lưu hồ sơ huấn luyện tối thiểu 02 năm. Thẻ được cấp lại khi người lao động chuyển đổi công việc hoặc thay đổi bậc an toàn.

Thiết bị điện phải kiểm định và chu kỳ theo Thông tư 02/2025/TT-BCT

Điều 12 Thông tư 02/2025/TT-BCT liệt kê các thiết bị, dụng cụ điện phải kiểm định an toàn kỹ thuật:

• Thiết bị điện có cấp điện áp danh định trên 1 kV (kilôvôn), dùng ở môi trường không có nguy hiểm về khí cháy, bụi nổ: chống sét van, máy biến áp, máy cắt, cáp điện, cầu dao cách ly và cầu dao tiếp địa.
• Dụng cụ điện: sào cách điện.

Điều 14 quy định chu kỳ kiểm định như sau:

• Kiểm định lần đầu trước khi đưa thiết bị vào sử dụng.
• Kiểm định định kỳ theo quy định của nhà sản xuất, nhưng không quá 36 tháng. Thiết bị nằm trong dây chuyền không tách rời được thì kiểm định theo chu kỳ đại tu.
• Kiểm định bất thường sau sự cố, đại tu hoặc sửa chữa.

Thiết bị đạt yêu cầu được dán tem và cấp giấy chứng nhận kiểm định. Cơ sở cần lập danh sách thiết bị phải kiểm định, chọn tổ chức kiểm định đã được Bộ Công Thương cấp đăng ký, và lưu hồ sơ kiểm định tối thiểu hai chu kỳ liên tiếp.

Với nhà máy có trạm biến áp trung thế riêng, đây là nhóm hồ sơ quan trọng. Theo Điều 11, khi cơ quan có thẩm quyền kiểm tra an toàn sử dụng điện cho sản xuất, các nội dung được xem xét gồm: mức độ phù hợp của hệ thống điện với tiêu chuẩn, quy chuẩn; biển cấm, biển báo; việc huấn luyện và cấp thẻ an toàn điện; việc quản lý thiết bị thuộc danh mục phải kiểm định.

Tự kiểm tra hệ thống điện: thói quen phòng cháy hiệu quả nhất

Bên cạnh các yêu cầu bắt buộc, một chương trình tự kiểm tra đều đặn giúp nhà máy phát hiện sớm điểm nóng, mối nối lỏng và tình trạng quá tải trước khi chúng gây ra sự cố. Bảng dưới đây gợi ý nội dung kiểm tra theo tần suất:

Tần suất cụ thể nên do kỹ sư điện của nhà máy quyết định, căn cứ vào quy mô, môi trường làm việc và khuyến cáo của nhà sản xuất thiết bị. Kết quả kiểm tra nên được ghi vào nhật ký vận hành theo Nghị định 62/2025/NĐ-CP. Cách làm này vừa phục vụ quản lý nội bộ, vừa là bằng chứng khi người mua đánh giá nhà máy.

Người mua quốc tế thường nhìn gì ở hệ thống điện

Khi đánh giá nhà máy, người mua quốc tế thường kiểm tra các điểm sau:

• Tủ điện, hộp điện có nhãn cảnh báo, cửa đóng và không bị hàng hóa che chắn phía trước.
• Không có dây điện tạm, dây nối chạy trên sàn hoặc ổ cắm bị quá tải.
• Khu vực nguy hiểm về cháy, nổ sử dụng thiết bị điện chuyên dụng.
• Thợ điện có thẻ an toàn điện đúng bậc với công việc, và nhà máy có quy trình khóa, treo biển khi sửa chữa.
• Hồ sơ kiểm tra, bảo dưỡng và kiểm định còn hiệu lực.

Higg FSLM (công cụ đánh giá điều kiện lao động và xã hội của Cascale) có phần Health and Safety (sức khỏe và an toàn) riêng. International Accord, chương trình an toàn ngành dệt may do các thương hiệu ký kết, tổ chức kiểm tra an toàn điện bằng đội kỹ sư độc lập (xem bài building safety trong audit thương hiệu quốc tế). Những điểm trên đều có thể quan sát được trong vài phút, vì vậy đây là cơ hội để nhà máy thể hiện nền nếp quản lý của mình.

Một lưu ý về bảo hiểm: thiệt hại của chính máy móc, thiết bị điện do quá tải hoặc đoản mạch thuộc nhóm loại trừ của bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc. Do đó, bảo dưỡng tốt hệ thống điện cũng là cách hiệu quả để bảo vệ tài sản của nhà máy.

Câu hỏi thường gặp

Xem thêm

Nguồn tham khảo